رسوم و عقايد بختياري

چهل تكه چوب

چند سال پيش ؛ با پيرمردي بختياري كه هنوز در ارتفاعات اشترانكوه گله داري  مي كرد آشنا شدم . بحث هاي جالب و متنوعي با هم داشتيم  .  از رسوم پيشين بختياري ؛ كه امروزه كمتر كسي به ياد دارد سخن مي گفت . از دعاي باران و مراسم جالب مربوط به آن تا رسوم مربوط به جاري شدن سيل و دعا براي  قطع  طوفان سخت . من هنوز در مورد صحت و سقم حرف هاي پيرمرد به  يقين نرسيده ام . هر چند مواردي همچون دعاي باران به كرار در فرهنگ هاي ديگر غير از بختياري هم آمده است و در آن شكي نيست . ولي مطلبي كه مي خواهم نقل كنم هنوز داراي ابهاماتيست كه اميدوارم سروران گرامي كاستي ها را به پاي بي تجربگي عليداد بگذارند :

" پيرمرد مي گفت خيلي پيشتراز حالا ؛ ايلات بختياري به دليل سكونت در ارتفاعات و مناطق بعضاً حادثه خيز ؛ در برابر باران هاي شديد و ويرانگر، كه بر دامنه ها جاري شده و تشكيل سيلاب هاي بنيان كن مي داد ؛ تا حدودي درمانده مي شدند . پيرمرد ميگفت رسم بر اين بود كه به نيت چهل انسان تاس و بدون مو ، چهل تكه شاخه ي نازك تهيه ميكردند . سپس اين شاخه ها را به هم گره زده و با مراسم خاصي آن را بيرون از چادر ، زير باران شديد قرار مي دادند و معتقد بودند كه بعد از اين كار طوفان فرو كش مي كند . ( مي توان گفت تقريبا مثل برخي سرزمين هاي شرق آسيا كه چيزي در اين مايه ها بر ورودي خانه نصب مي كنند هر چند ممكن است اين دو اصلا ربطي به هم نداشته باشند ) .  وقتي از پيرمرد پرسيدم كه آيا دليل خاصي داشت كه چهل انسان آن هم تاس را واسطه قرار مي دادند با خنده گفت : عدد چهل پيش بسياري از اديان و آيين هاي كهن مقدس است . از جمله اسلام ، براي مثال چهل شب عبادت حضرت موسي وخيلي موارد ديگر ... . ولي اينكه چرا افراد تاس را نام مي بردند شايد منظور حجاجي بوده كه از اعمال حج برگشته و مورد احترام ايل بوده اند . ديگر اينكه درگذشته مردان پابه سن گذاشته ي بختياري ، موهاي جلوي سر خود را تا حدود وسط سر مي تراشيده اند ، اين مطلب مي تواند جوابگوي برخي ابهامات باشد .  دليل ديگري كه نقل مي كنند اين است كه خداوند به خاطر چهل كچل بي دفاع  كه زير باران اذيت مي شوند (و در حقيقت نماد كوچكي انسان در برابر خواست خداوند است) . قدري از شدت طوفان مي كاهد . "

هر چند ممكن است امروزه اين حرف ها به گوش خيلي ها خنده دار و بي فايده به نظر برسد ولي اگر كمي منصف باشيم و يك لحظه خود را جاي آن مردمي قرار دهيم كه در سختي ها و مشگلات طبيعت ياور و مدد ياري جز خدا نداشتند ، آنوقت به آنها حق مي دهيم كه از سر صفاي دل و بي كينه گي ذات ، دعايي كرده و چه بسا نتيجه ايي هم گرفته باشند . درست مانند داستان  چوپاني كه  حضرت موسي پيامبر خدا ، حرف هاي صادقانه اش را به كفر و شرك تعبير كرد . غافل از آنكه خداوند همان حرف هاي بي ريا را از صد هزار عمل بدون نيت بيشتر مي پسنديد .

عليداد